Informacje

Żydowska Posiadłość

Na zdjęciu powyżej widać kamienice kiedyś zamieszkiwaną przez rodzinę żydowską. Od XVIII w. w Koninie ciągle rosła ich liczba. Trwało to aż do około 1909 r.. Po I wojnie światowej liczba żydów zaczynała maleć ze względu na różne problemy. Wojnę przeżyło ok. 200 konińskich Żydów. Po wojnie, powróciło ich do Konina 46 i utworzyli oddział Centralnego Komitetu Żydów Polskich, który istniał do lat 40. XX w. W następnych latach większość społeczności żydowskiej opuściła miasto.

Jewish Property In the photo above you can see tenements once inhabited by a Jewish family. From the 18th century, their number continued to grow in Konin. This lasted until around 1909. After World War I, the number of Jews began to decrease due to various problems. About 200 Konin Jews survived the war. After the war, 46 Jews returned to Konin, who formed a branch of the Central Committee of Polish Jews and it lasted until the 1940s. In the following years, most of the Jewish community left the city.

Synagoga

To żydowski dom modlitwy; w judaizmie miejsce modlitw i zgromadzeń religijnych, również miejsce zebrań społecznych gminy żydowskiej. Synagoga w Koninie została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa wielkopolskiego. Podczas II wojny światowej, w październiku 1939 roku, hitlerowcy zdewastowali synagogę, w której następnie urządzili magazyn. Po wojnie budynek przez wiele lat stał opuszczony. W latach 80-tych przeprowadzono jego gruntowny remont, podczas którego synagoga odzyskała swój dawny, oryginalny wygląd. Następnie w niej znajdowała się Wojewódzka Biblioteka Publiczna oraz Wojewódzki Ośrodek Kultury, które przeniesiono w 2005 r. Obecnie synagoga jest zamknięta i niedostępna dla turystów.

The synagogue is a Jewish house of prayer; in Judaism it’s a place of prayer and religious gatherings, also a place of social gatherings of the Jewish community. The synagogue in Konin has been entered into the register of immovable monuments of the Greater Poland Voivodeship. During World War II, in October 1939, the Nazis devastated the synagogue, in which they later arranged a store. After the war, the synagogue building was abandoned for many years. In the 1980s, a thorough renovation was carried out, during which the synagogue regained its old original appearance. Currently, in the Provincial Public Library and the Provincial Culture Center are both located In the former synagogue building.

Nowy cmentarz żydowski w Koninie

Został założony w 1831, jednak pierwszych pochówków dokonano już w latach 1806-1808. Z czasem wybudowano obok niego kostnicę i mieszkanie grabarza. Ostatni znany pogrzeb odbył się w 1939 r. Podczas II wojny światowej Niemcy doszczętnie zdewastowali cmentarz, używając nagrobków do utwardzania dróg. Licznych macew użyto też do budowy ulicy Buczka. Nie zachował się więc żaden nagrobek.

Na przestrzeni dziejów Żydzi konińscy posiadali dwa cmentarze. Najstarszy z nich znajdował się we wsi Czarków i pełnił funkcje grzebalne do początków XIX wieku, następnie-zapewne w wyniku przepełnienia lub ze względów sanitarnych -gmina żydowska założyła nowy cmentarz, zlokalizowany przy obecnej ul. Nadrzecznej. Przed 1939 r. działka cmentarna w kształcie zbliżonym do trapezu miała powierzchnię około 1,5 ha, znajdował się na niej dom przedpogrzebowy i mieszkanie dozorcy lub grabarza. Podczas drugiej wojny światowej na cmentarzu naziści dokonywali egzekucji mieszkańców Konina. Ofiary zabijano strzałami w tył głowy i wrzucano do jednego dołu. Cmentarz został zdewastowany, w jego miejscu hitlerowcy urządzili plac ćwiczeń. W konspiracyjnym Archiwum Ringelbluma zachował się dokument autorstwa Daniela Fligelmana o zagładzie Żydów w Koninie. Fligelman odnotował w nim fakt „zaorania” cmentarza oraz zawarł opis wydarzeń, jakie miały miejsce na jego terenie. W 1946 r. przeprowadzono ekshumację zbiorowego grobu. Ustalenie dokładnej liczby ofiar było niemożliwe, zidentyfikowano jedynie 46 osób. Ekshumowane szczątki złożono w bratniej mogile na cmentarzu przy ul. Kolskiej. W czasie PRL cmentarz splantowano i przekształcono w park miejski. Kilkanaście lat temu, z inicjatywy pracowników Muzeum Okręgowego w Koninie, nekropolia doczekała się upamiętnienia. Na jej terenie ustawiono głaz z tablicą, na której wyryto napis: „Cmentarz żydowski. Teren prawnie chroniony. Uszanuj miejsce spoczynku zmarłych”. W Muzeum Okręgowym w Koninie-Gosławicach zabezpieczono część odnalezionych macew.

New Jewish cemetery in Konin It was founded in 1831, but the first burials were made in 1806-1808. With time, a morgue and a gravedigger’s apartment were built on it. The last known burial took place in 1939. During World War II, the Germans completely devastated the cemetery, using tombstones to pave roads. Numerous tombstones were used to build Buczka Street. No gravestone has survived. Throughout history, Konin Jews owned two cemeteries. The oldest of them was in the village of Czarków and performed burial functions until the beginning of the 19th century, then probably as a result of overcrowding or for sanitary reasons, the Jewish community founded a new cemetery, located at today’s ul. Riverside. Before 1939, the cemetery plot in the shape of a trapezoid had an area of ​​about 1.5 ha, there was a mortuary and a caretaker’s or gravedigger’s apartment. During the Second World War, the Nazis carried out executions of the inhabitants of Konin at the cemetery. Victims were shot in the back of the head and thrown into one pit. The cemetery was devastated, in its place the Germans arranged a training ground. A document by Daniel Fligelman about the extermination of Jews in Konin has survived in the underground Ringelblum Archive. Fligelman noted in it the fact of „plowing” the cemetery and included a description of events that took place in its area. In 1946, a mass grave was exhumed. Determining the exact number of victims was impossible, only 46 people were identified. The exhumed remains were placed in a brother’s grave at the cemetery on ul. Kolska. In the years of the Polish People’s Republic, the cemetery was split up and transformed into a city park. Several years ago, on the initiative of the employees of the District Museum in Konin, the cemetery was commemorated. A boulder with a plaque was erected in its area, engraved with the inscription: „Jewish cemetery. The area is legally protected. Honor the resting place of the dead. ” Some of the matzevot found were secured at the District Museum in Konin-Gosławice.

Szkolnictwo żydowskie i kursy wieczorowe w Koninie (koniec XIX w. – 1939 r.)

Powszechne szkolnictwo żydowskie zaczęło się rozwijać w Koninie pod koniec XIX wieku. Wtedy to powstała pierwsza żydowska szkoła ludowa. Jednym z jej dyrektorów był Herman Beatus.

W czasie I wojny światowej zorganizowano w mieście szkołę wieczorową, potocznie zwaną ,, Szkółkę”, gdzie wieczorami nauczyciele pracowali bez wynagrodzenia. Uczono tam jidysz, jęz. polskiego, rachunków oraz jęz. hebrajskiego. W większości uczniami tej placówki były dzieci uchodźców, którzy przybyli do Konina w latach 1915–1916, ale także dzieci i młodzież uczęszczająca do szkół powszechnych i chederów. Początkowo szkoła mieściła się w domu Zielińskiego przy ul. Nowej, a potem w domu Ratajewskiego. Została zamknięta po dwóch latach z powodu wyjazdu z miasta większości jej uczniów i nauczycieli.

W latach 1918–1939 w mieście nadal były tworzone kursy wieczorowe przez różne organizacje i związki zawodowe, np. w 1918 r. Klub im. Bronisława Grossera, prowadzony przez Bund, zorganizował kursy wieczorowe dla robotników, w tym dla dużej grupy analfabetów, podczas których uczono, m.in. jidysz i rachunków. W 1920 r. Herman Beatus otworzył i prowadził przez kilka miesięcy kursy wieczorowe dla robotników i młodzieży. Poza tym przez cały okres do wybuchu wojny w 1939 r. dzieci i młodzież żydowska uczęszczały również do szkół polskich w Koninie

Jewish education and evening courses in Konin (end of the 19th century – 1939) Universal Jewish education began to develop in Konin at the end of the 19th century. It was then that the first Jewish folk school was founded. One of its directors was Herman Beatus. During World War I, an evening school was organized in the city, the so-called The school, where teachers worked without remuneration in the evenings. Yiddish was taught there. Polish, bills and language Hebrew. Most of the students of this institution were the children of refugees who came to Konin in 1915–1916, but also children and young people attending elementary schools and cheders. Initially, the school was located in Zieliński’s house on ul. Nowa, and then at Ratajewski’s house. She was closed after two years because most of her students and teachers left the city. In the years 1918–1939 evening courses were still created in the city by various organizations and trade unions. E.g. in 1918. Bronisław Grosser, led by the Bund, organized evening courses for workers, including a large group of illiterates, during which Yiddish and bills. In 1920, Herman Beatus opened and taught evening classes for workers and youth for several months, and throughout the whole period until the outbreak of the war in 1939, Jewish children and youth also attended Polish schools in Konin.

Tepper Markt

Tepper Markt (rynek garncarski) to dzisiejszy Plac Zamkowy. Nazwa wzięła się od słowa ,,tep” -ręcznie wyrabianych garnków. Wszystkie sklepy znajdujące się tam należały do Żydów. Większość miejsca zajmowały drewniane beczki, które zawierały domowej roboty ogórki kiszone i kiszoną kapustę. Wszystkie te rzeczy wydawały zapach jidyszkajt – tradycyjnej żydowskości. Jeden z rogów placu zajmował bejt ha-midrasz (dom nauki i modlitwy), a obok niego synagoga i mykwa (rytualna łaźnia). Żydowski bank stał tuż przy rynku. Tepper Markt leżał w środku siatki ulic, tworzących żydowską dzielnicę Konina. Współczesny Tepper Markt stanowił w większości osobliwy zbiór dziewiętnastowiecznych budynków: ubogie domy, kamienice. Każda z budowli była podzielona na labirynty pomieszczeń, pełniących podwójna funkcję: miejsce pracy i powierzchnię mieszkalną. Całe rodziny musiały zmieścić się w jednej lub dwóch izb. I tam: spać, jeść, rodzic dzieci, umierać, szyć ubrania. Na charakter Tepper Marktu wpływały dni tygodnia. Wtorki i piątki były dniami targowymi. Raz w miesiącu w Konini odbywał się czwartkowy jarmark (również na Dużym Rynku). Z tej okazję handlarze zjeżdżali się aż z Łodzi. Najruchliwszym dniem był piątek, kiedy Żydzi i katolicy kupowali ryby. Trzej handlarze rybami zajmowali róg ulicy wiodącej do Warty. Po krzątaninie poprzedniego dnia Teper Markt wyglądał na martwy: sklepy były pozamykane, nikt nie pracował. Zgodnie z prawem, niedziela miała być dniem odpoczynku, choć z rana wolno było otwierać sklepy spożywcze, jednak krawcy, rzemieślnicy pracowali za zamkniętymi drzwiami.

Tepper Markt (potter’s market) is today’s Castle Square. This name comes from tep – hand-made pots. All stores located there belonged to Jews. Most of the space in grocery stores was taken up by wooden barrels which contained homemade pickled cucumbers and sauerkraut. All these things seemed to smell like Yiddish – traditional Jewishness. One of the corners of the square was occupied by Beth Midrash (house of learning and prayer), with a synagogue and mikvah (ritual bathhouse) standing next to it. The Jewish bank was right on the market square. Tepper Markt was located in the middle of the grid of streets forming the Jewish quarter of Konin. Most part of Contemporary Tepper Markt formed a peculiar collection of nineteenth-century buildings: poor houses, tenements. Each of the buildings was divided into labyrinths of rooms, fulfilling a dual function: workplace and living space. Whole families had to fit in one or two rooms and sleep there, eat, parent children, sew clothes and die. The character of Tepper Markt was influence by certain days of the week. Tuesdays and Fridays were market days. Once a month there was a Thursday market in Konin (also on the Big Market). For this occasion, traders came all the way from Łódź.The busiest day was Friday, when Jews and Catholics were buying fish. Three fish dealers occupied the corner of the street leading to the Warta River. After the bustle of the previous day, Teper Mark looked dead: the stores were closed, no one was working. According to the law, Sunday was supposed to be a day of rest, although grocery stores were allowed to open in the morning, but tailors and craftsmen worked behind closed doors.

SONY DSC

Sukkot

Święto Kuczki trwało 7 dni, w czasie których Żydzi przenosili się do specjalnie wybudowanych altanek, balkonów i szałasów. Święto rozpoczynało się pięć dni po święcie Jom Kipur, a dwa tygodnie po rozpoczęciu roku. Należy do świąt radosnych i upamiętnia mieszkanie Izraelitów w szałasach i namiotach podczas ucieczki z Egiptu i wędrówki do Kanaanu .

Jewish Kuczka Feast  is a Jewish holiday which lasts 7 days, during which Jews move to specially built bowers, balconies and huts. The festival begins five days after Yom Kippur, and two weeks after the beginning of the year, it belongs to the joyful holidays and commemorates the stay of the Israelites in huts and tents during their escape from Egypt and their journey to Canaan.

Purim

Jest to radosne święto żydowskie, które upamiętnia biblijną historię opisaną w Księdze Estery. Żyd Mardocheusz, wbrew poleceniu króla, nie oddawał pokłonu Hamanowi (z powodów religijnych), dlatego Haman postanowił skazać na zagładę wszystkich Żydów. Los wskazał na 13 lub 14 dzień adar jako datę zagłady. Dowiedziawszy się o tym planie, Estera rozpoczęła post i modlitwy, a gdy skończyła, poprosiła króla o wyprawienie uczty, na którą zaproszony byłby tylko Haman. Na uczcie przedstawiła Hamana jako osobę, która nastaje na nią i jej lud, po czym zwróciła się do króla z prośbą o łaskę, a na samego Hamana padło królewskie oskarżenie o próbę gwałtu na Esterze. W konsekwencji Haman został powieszony, a dziesięciu jego synów spotkała śmierć. Święto obchodzone jest w ostatnią pełnię księżyca przed wiosenną równonocą, która przypada 14 dnia miesiąca adar. W przeddzień święta, 13 dnia miesiąca adar, wyznawców obowiązuje trwający od wschodu do zachodu słońca post. Wieczorem tego dnia oraz podczas porannych modłów w dniu święta w synagogach odczytywana jest spisana w zwoju pergaminowym (Megilla) Księga Estery. Megillat Ester może publicznie czytać każdy wyznawca z wyłączeniem kobiet, upośledzonych i niepełnoletnich. Kobiety mają obowiązek wysłuchania Megilli. Gdy odczytywane jest imię Hamana, zebrani podnoszą wrzawę i kołaczą specjalnymi grzechotkami i kołatkami. 14 dnia adar, w sam dzień święta, zakazane są post i publiczna żałoba. Po południu spożywany jest specjalny posiłek, podczas którego nadużywanie alkoholu jest traktowane jako religijny obowiązek. Świętu towarzyszą tańce, maskarady i zabawy dla dzieci. Podczas święta urządzane są przedstawienia, bale przebierańców, parodie, konkursy piękności.

Purim is a joyous Jewish holiday that commemorates the biblical story described in the Book of Esther. Contrary to the king’s order, the Jew Mordecai did not worship Haman (for religious reasons); that’s why Haman decided to condemn all Jews to extermination. Fate pointed to the 13th or 14th day of Adar as the date of extermination. Having known about this plan, Esther began fasting and prayers, and when she finished she asked the king to make a feast to which only Haman would be invited. At the feast, she portrayed Haman as a person who comes upon her and her people, then turned to the king for grace, and Haman himself was accused of attempting to rape Esther. As a result, Haman was hanged, and ten of his sons were killed. The holiday is celebrated on the last full moon before the spring equinox, which falls on the 14th day of the month of Adar. On the eve of the holiday, on the 13th day of the month of Adar, followers are bound by the sunrise from sunset to sunset. In the evening of this day and during morning prayers on the feast of the synagogues, the Book of Esther, written in a parchment scroll (Megilla) is read. Megillat Ester can be read publicly by all followers, excluding women, the disabled and minors. Women have a duty to hear Megilla. When the name of Haman is read, the audience raise the noise and knock with special rattles and knockers. On the 14th day of Adar, on the very day of the holiday, fasting and public mourning are prohibited. A special meal is eaten in the afternoon, during which alcohol abuse is treated as a religious duty. The holiday is accompanied by dances, masquerades and games for children. During the holiday performances, balls of costumes, parodies, beauty contests are organized.

Szabat, szabas, szabes

Upamiętnia dzień, w którym Stwórca odpoczął po stworzeniu świata. W judaizmie bo siódmy dzień tygodnia (sobota). Trwa od piątku wieczór do zapadnięcia nocy w sobotę, która jest dniem odpoczynku. Rozpoczyna się w piątkowy wieczór, kiedy zapala się świece szabatowe, oznaczające jego nadejście. Żydzi zbierają się na nabożeństwie w synagodze, gdzie odnawiany jest kidusz. W trakcie szabatu spożywa się trzy posiłki, w których jada się między innymi chałę i czulent. Na zakończenie szabatu odbywa się ceremonia hawdali, czyli zakończenie dnia świątecznego i oddzielenie go od dnia powszechnego. W czasie trwania szabatu zabroniona jest wszelka praca.

Commemorates the day when the Creator rested after creating the world. In Judaism, the seventh day of the week (Saturday). The evening from Friday to nightfall on Saturday, which is a day of rest. It begins on Friday evening, when the Sabbath candles are lit to mark its arrival. Jews gather for the service in the synagogue, where the Kiddush prayer is said.

 During the Sabbath, three meals are eaten, including challah and cholent. At the end of the Sabbath, there is the hawdala ceremony, i.e. the end of the holiday and its separation from the public day. During the Sabbath all work is prohibited.

Rosz ha-Szana

Rosz ha-Szana, żydowski nowy rok. Święto to upamiętnia stworzenie świata i człowieka. Przypada na pierwszy i drugi dzień miesiąca tiszri. Nowy rok rozpoczyna dźwięk szofaru(instrument wykonany z rogu kozła lub barana). W pierwszym dniu święta, po południu, odbywa się ceremonia wyrzucania swoich grzechów do wody(taszlich).                 W wieczornych uroczystościach w synagodze odmawia się specjalne błogosławieństwo. Po nabożeństwie spożywa się wieczerzę. Jabłko zanurzone w miodzie ma zapewnić pomyślność w nowym roku.         W miodzie zanurza się w również chałke, co symbolizuje słodycz nowego roku. Chałka jest okrągła co oznacza kolisty cykl życia. Spożywa się też głowę ryby, daktyle, granaty.

Rosh Hashanah, it’s a Jewish New Year. This holiday commemorates the creation of the world and the human. It falls on the first and second day of the Tishri month. The new year begins with the sound of shofar (an instrument made of goat or ram horn).On the first day of the holiday, in the afternoon, there is a ceremony of throwing your sins into the water(Tashlikh).A special blessing is happened at the synagogue in the evening. A supper is eaten after the service.Apple dipped in honey is to ensure prosperity in the new year. A challah is also dipped in honey which symbolizes the sweetness of the new year.The Challah is round which means a circular life cycle. Fish heads, dates and pomegranates are also consumed.

Zdjęcia zostały wykonane przez uczniów klasy 2e z 2LO w Koninie